فیوز ELSIE یا ELSIE Fusible Link یکی از تجهیزات حساس به دما برای کاربردهای حفاظت در برابر حریق است که در سیستم‌هایی مانند دمپرهای حریق، تجهیزات تهویه و برخی مکانیزم‌های ایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. شرکت ELSIE Manufacturing مدل‌های مختلفی از این محصول را با رده‌های دمایی متفاوت تولید می‌کند که برخی از این رده‌ها دارای UL Listing هستند.
در میان محصولات این شرکت، Model B Fusible Link دارای رده‌های دمایی 135، 165، 212، 286 و 350 درجه فارنهایت با وضعیت UL Listed است. رده‌های 370، 386 و 536 درجه فارنهایت نیز توسط سازنده ارائه شده‌اند، اما در اطلاعات رسمی Model B به‌عنوان Non-UL Listed معرفی شده‌اند.
نکته فنی مهم این است که ELSIE نام سازنده است و UL 33 استاندارد مرتبط با فیوزهای حساس به دما برای کاربردهای حفاظت در برابر حریق است. بنابراین عبارت «UL-ELSIE» را نباید به‌عنوان نام یک استاندارد مستقل در نظر گرفت. UL Solutions نیز اعلام می‌کند که فیوزهای مورد استفاده در دمپرهای حریق، بر اساس UL 33 و رده‌بندی دمایی مربوطه تأیید می‌شوند.
فیوز ELSIE یا Fusible Link یک قطعه حساس به دما است که برای آزادکردن یک اتصال مکانیکی در دمای مشخص طراحی می‌شود. این قطعه در مکانیزم‌هایی استفاده می‌شود که در شرایط افزایش دما لازم است اتصال نگهدارنده آزاد شود و تجهیز موردنظر وارد وضعیت تعریف‌شده خود شود.
در کاربردهای مرتبط با دمپرهای حریق، فیوز می‌تواند بخشی از مکانیزم نگهدارنده دمپر باشد. در شرایط عادی، فیوز به نگه‌داشتن مکانیزم در وضعیت مشخص کمک می‌کند. با رسیدن دمای محیط به دمای عملکرد تعیین‌شده، بخش حساس فیوز عمل کرده و اتصال مکانیکی آزاد می‌شود.
استاندارد UL 33 با عنوان Heat Responsive Links for Fire-Protection Service الزامات مربوط به فیوزهای حساس به حرارت مورد استفاده در کاربردهای حفاظت در برابر حریق را مشخص می‌کند. این استاندارد پارامترهایی مانند دمای عملکرد و بار طراحی را در ارزیابی این تجهیزات در نظر می‌گیرد. UL Solutions نیز تأکید می‌کند که فیوزهای مورد استفاده در دمپرهای حریق، دارای گواهی بر اساس UL 33 و رده‌های دمایی مشخص هستند.
فیوز Model B
یکی از محصولات شرکت ELSIE Manufacturing، Model B Fusible Link است. این مدل در نسخه بدون قلاب و همچنین نسخه‌هایی با قلاب کوتاه یا بلند ارائه می‌شود.
طبق اطلاعات فنی منتشرشده توسط سازنده، Model B دارای طول 1.500 اینچ، عرض 0.562 اینچ و فاصله بین مراکز حدود 0.930 اینچ است. قسمت Stamping از Steel ساخته شده و ماده مورد استفاده در قسمت حساس آن Bismuth Alloy اعلام شده است. وزن هر واحد نیز حدود 0.016 پوند است.
Model B برای بارگذاری در محدوده 1 تا 10 پوند معرفی شده است. این مشخصه در کنار دمای عملکرد، یکی از پارامترهای مهم برای انتخاب فیوز مناسب محسوب می‌شود.
فیوز Model B همچنین با Long Hooks یا Short Hooks قابل ارائه است و سوراخ‌های تقویت‌شده در دو طرف آن امکان اتصال تسمه، قلاب و سایر اتصالات را فراهم می‌کند.
رده‌های دمایی
یکی از مهم‌ترین مشخصات فیوز ELSIE، Operating Temperature یا دمای عملکرد آن است. طبق اطلاعات رسمی Model B، رده‌های دارای UL Listing شامل موارد زیر هستند:
- 135°F
- 165°F
- 212°F
- 286°F
- 350°F
تبدیل تقریبی این رده‌ها به درجه سلسیوس عبارت است از:
- 135°F ≈ 57°C
- 165°F ≈ 74°C
- 212°F ≈ 100°C
- 286°F ≈ 141°C
- 350°F ≈ 177°C
ELSIE همچنین رده‌های 370، 386 و 536 درجه فارنهایت را برای Model B اعلام کرده است، اما این رده‌ها در صفحه رسمی محصول به‌عنوان Non-UL Listed مشخص شده‌اند.
بنابراین نمی‌توان تمام رده‌های دمایی این محصول را به‌صورت یکسان «دارای استاندارد UL» معرفی کرد. هنگام انتخاب فیوز، رده دمایی دقیق محصول باید بررسی شود.
فیوز دارای UL Listing
وضعیت UL Listed یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این محصول برای کاربردهای حفاظت در برابر حریق است. طبق اطلاعات رسمی ELSIE، Model B در رده‌های دمایی 135، 165، 212، 286 و 350 درجه فارنهایت به‌عنوان UL Listed معرفی شده است.
برای همین، عبارت «فیوز ELSIE دارای UL» باید همراه با رده دمایی مشخص بررسی شود. به‌عنوان مثال، نمی‌توان صرفاً به دلیل اینکه Model B در برخی دماها UL Listed است، تمام رده‌های دمایی آن را UL Listed دانست.
فیوز موجود در ایران
بر اساس اعلام شرکت مهندسی سپنتا تجهیز آوین (ST.Air)، این شرکت فیوز ELSIE دارای UL را در بازار ایران عرضه می‌کند و آن را به‌عنوان تنها فیوز دارای استاندارد UL موجود در ایران در سبد تأمین خود معرفی می‌کند.
این محصول برای پروژه‌هایی که استفاده از فیوز دارای UL Listing در مشخصات فنی آن‌ها اهمیت دارد، در سبد محصولات ST.Air قرار گرفته است.
با توجه به اینکه UL Listing مربوط به مدل و رده دمایی مشخص محصول است، در زمان سفارش یا استفاده از فیوز باید مدل، رده دمایی و وضعیت UL Listing محصول مورد بررسی قرار گیرد.
تست فیوز در مرکز متالورژی رازی
شرکت سپنتا تجهیز آوین برای بررسی عملکرد فیوز ELSIE، تست عملکرد حرارتی این محصول را در مرکز متالورژی رازی انجام داده است.
بر اساس اعلام این شرکت، نتیجه تست عملکرد محصول از نظر تحمل دما و عملکرد در زمان مناسب مثبت بوده است. انجام این آزمایش، یک بررسی عملی از رفتار حرارتی محصول در شرایط آزمون محسوب می‌شود و در کنار مشخصات فنی سازنده و UL Listing، اطلاعات بیشتری درباره عملکرد محصول در اختیار پروژه قرار می‌دهد.
این تست را باید از UL Listing تفکیک کرد. UL Listing یک تأییدیه مستقل بر اساس الزامات و فرآیندهای UL است، در حالی که آزمایش انجام‌شده توسط سپنتا تجهیز آوین در مرکز متالورژی رازی، آزمون عملکردی انجام‌شده برای بررسی رفتار حرارتی محصول بوده است.
این تفکیک از نظر فنی اهمیت دارد و نباید نتیجه یک آزمون عملکردی داخلی یا آزمایشگاهی را با گواهی UL یکسان در نظر گرفت.
ظرفیت بارگذاری
فیوز فقط بر اساس دمای عملکرد انتخاب نمی‌شود. مقدار بار مکانیکی قابل تحمل نیز یکی از پارامترهای اصلی آن است.
در مشخصات Model B، حداقل بارگذاری 1 پوند و حداکثر بارگذاری 10 پوند اعلام شده است.
این مشخصه در کاربردهایی که فیوز بخشی از یک مکانیزم مکانیکی است اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر بار واردشده با محدوده طراحی فیوز مطابقت نداشته باشد، نمی‌توان صرفاً با یکسان‌بودن دمای عملکرد، دو فیوز را جایگزین یکدیگر در نظر گرفت.
استاندارد UL 33 نیز در ارزیابی فیوزهای حساس به حرارت، موضوع بار طراحی را در کنار سایر مشخصات مورد توجه قرار می‌دهد.
دمپر حریق
یکی از کاربردهای مهم فیوز ELSIE در سیستم‌های HVAC، استفاده در Fire Damper است.
در برخی دمپرهای حریق، فیوز بخشی از مکانیزم نگهدارنده دمپر است. در شرایط عادی، این قطعه امکان نگه‌داشتن مکانیزم در وضعیت مشخص را فراهم می‌کند. هنگامی که دمای محیط به دمای عملکرد فیوز برسد، اتصال حساس به حرارت آزاد می‌شود و مکانیزم دمپر می‌تواند عمل موردنظر را انجام دهد.
شرکت ELSIE نیز Model B را برای کاربردهای Heating, Ventilating, Air Conditioning and Refrigeration (HVAC&R) و همچنین کاربردهای مرتبط با Fire Door و سایر مکانیزم‌های حفاظت در برابر حریق معرفی می‌کند.
UL Solutions نیز تصریح می‌کند که فیوزهای مورد استفاده در دمپرهای حریق بر اساس UL 33 برای رده‌های دمایی و مشخصات مربوطه تأیید می‌شوند.
در نتیجه، هنگام تعویض فیوز یک دمپر حریق، انتخاب محصول صرفاً بر اساس اندازه یا ظاهر قطعه روش مناسبی نیست.
حداکثر دمای محیط
در کنار دمای عملکرد، باید به حداکثر دمای محیط قابل قبول نیز توجه کرد.
طبق جدول منتشرشده توسط ELSIE، برای فیوز 135°F حداکثر دمای توصیه‌شده محیط 100°F (38°C)، برای 165°F برابر 100°F (38°C)، برای 212°F برابر 150°F (66°C)، برای 286°F برابر 225°F (107°C) و برای 350°F برابر 300°F (149°C) اعلام شده است.
این مقادیر را نباید با دمای عملکرد فیوز یکسان دانست.
دمای عملکرد دمایی است که در آن فیوز برای آزادکردن مکانیزم طراحی شده است، در حالی که حداکثر دمای محیط به محدوده دمایی محیطی مربوط می‌شود که فیوز می‌تواند در آن شرایط قرار داشته باشد.
در نتیجه، هر دو مشخصه هنگام انتخاب محصول باید مورد بررسی قرار گیرند.
جنس و ساختار فیوز ELSIE Model B
طبق مشخصات سازنده، قسمت Stamping مدل B از Steel ساخته شده و در بخش حساس از Bismuth Alloy استفاده می‌شود.
Model B در نسخه‌های مختلف از نظر نوع اتصال عرضه می‌شود و امکان استفاده از Long Hook یا Short Hook برای آن اعلام شده است.
بنابراین هنگام خرید یا جایگزینی فیوز، نوع اتصال مکانیکی نیز باید با تجهیزی که فیوز روی آن نصب می‌شود مطابقت داشته باشد.
تفاوت UL 33 با UL 555 و UL 555S
یکی از نکات مهم در بررسی تجهیزات حفاظت در برابر حریق، تفکیک استانداردهای مختلف UL است.
UL 33 مربوط به فیوزهای حساس به دما یا Heat Responsive Links برای کاربردهای حفاظت در برابر حریق است. UL Solutions نیز به‌طور مشخص اعلام می‌کند که Fusible Linkهای استفاده‌شده در دمپرهای حریق بر اساس UL 33 و رده‌بندی دمایی مربوطه تأیید می‌شوند.
در مقابل، UL 555 و UL 555S در حوزه ارزیابی دمپرهای حریق و دود قرار می‌گیرند.
بنابراین اگر یک دمپر حریق از یک فیوز دارای UL Listing استفاده کند، این موضوع به‌تنهایی به معنی آن نیست که خود دمپر نیز بر اساس UL 555 یا UL 555S Listed شده است.
برای یک سیستم کامل باید مشخصات هر جزء به‌صورت جداگانه و سپس سازگاری مجموعه بررسی شود.
انتخاب فیوز مناسب
برای انتخاب فیوز ELSIE مناسب، چند مشخصه اصلی باید بررسی شود:
- مدل فیوز
- دمای عملکرد
- وضعیت UL Listing
- حداقل و حداکثر بارگذاری
- ابعاد
- نوع اتصال
- حداکثر دمای محیط قابل قبول
در زمان جایگزینی نیز بهتر است مشخصات فیوز موجود از روی قطعه، دیتاشیت یا مستندات تجهیز بررسی شود.
برای مثال، اگر فیوز موجود دارای رده دمایی 165°F باشد، جایگزینی آن با فیوز 350°F صرفاً به دلیل مشابه‌بودن ابعاد، انتخاب معادل محسوب نمی‌شود. همین موضوع درباره ظرفیت بارگذاری و وضعیت UL Listing نیز صدق می‌کند.
UL Solutions نیز برای فیوز مورد استفاده در دمپرهای حریق تأکید می‌کند که در صورت آسیب‌دیدگی یا رنگ‌شدن فیوز، قطعه جایگزین باید Listed و از نظر عملکرد، دمای عملکرد و ظرفیت بارگذاری Functionally Equivalent باشد.
جمع‌بندی
فیوز ELSIE یا ELSIE Fusible Link یک قطعه حساس به دما است که در کاربردهای حفاظت در برابر حریق، از جمله برخی دمپرهای حریق، مورد استفاده قرار می‌گیرد. مدل Model B Fusible Link از محصولات ELSIE دارای رده‌های دمایی مختلف است و رده‌های 135، 165، 212، 286 و 350°F آن در اطلاعات رسمی سازنده به‌عنوان UL Listed معرفی شده‌اند.
مشخصات Model B شامل محدوده بارگذاری 1 تا 10 پوند، بدنه فولادی، آلیاژ Bismuth Alloy در قسمت حساس، ابعاد مشخص و امکان استفاده از قلاب کوتاه یا بلند است.
در ایران، شرکت مهندسی سپنتا تجهیز آوین (ST.Air) این فیوز دارای UL را در سبد محصولات خود عرضه می‌کند و بر اساس اعلام شرکت، آن را به‌عنوان تنها فیوز دارای استاندارد UL موجود در ایران معرفی می‌کند. همچنین سپنتا تجهیز آوین اعلام کرده است که عملکرد حرارتی این محصول در مرکز متالورژی رازی مورد آزمایش قرار گرفته و نتیجه آزمون از نظر تحمل دما و عملکرد در زمان مناسب مثبت بوده است.
از نظر استاندارد نیز باید توجه داشت که ELSIE نام سازنده و UL 33 استاندارد مرتبط با فیوزهای حساس به دما برای کاربردهای حفاظت در برابر حریق است. بنابراین در زمان انتخاب یا جایگزینی فیوز، بررسی مدل، دمای عملکرد، UL Listing، ظرفیت بارگذاری، ابعاد، نوع اتصال و شرایط محیطی ضروری است.
فیوز ELSIE دارای UL Listing
